خرید تمام هفت خوان جزوه زیست شناسی دکتر جعفر فرزانه

تدریس صوتی چرخه تخمدان دکتر فرزانه و نکات مهم آن

charkhe-tokhmdaan

 

چرخه تخمدان :

تعریف : تخمدان­ها، طی مراحلی برنامه ­ریزی شده و منظم و تکراری، تخمک­ها را تولید و رها می­کنند. مدت چرخه تخمدان معمولاً ۲۸ روز است.

 

تعریف تخمک­گذاری :

رها شدن تخمک از تخمدان

 

مراحل چرخه ی تخمدان :

الف – مرحله فولیکولی (۱۴ روز اول)

ب – مرحله لوتئال (۱۴ روز دوم)

 

charkhe-tokhmdaan-matn-dars

 

مرحله­ ی فولیکولی چرخه ­ی تخمدان :

۱٫ هر سلول زاینده­ ی تخمک دختر در داخل تخمدان­هایش، آزاد نیست و توسط تعداد سلول غیرزایشی به اسم سلول سوماتیک (پیکری) احاطه شده است. به مجموع سلول­های پیکری و سلول زاینده تخمک، فولیکول می­گویند. سلول­های پیکری ،گامت نابالغ را تغذیه می­کنند.

۲٫ سلول زاینده­ ی تخمک قبل از تخمک­گذاری یک گامت نابالغ است یعنی میوز آن در پروفاز I متوقف شده است.

۳٫ طی مرحله­ ی فولیکولی، سلول­های پیکری فولیکول رشد می­کنند و بزرگ می­شوند و گامت نابالغ درون آن آن هم، تقسیم میوز را ادامه می­دهد.

۴٫ آنچه که باعث رشد و بزرگ شدن سلول­های پیکری فولیکول می­شود ،هورمون­های FSH و LH است. این سلول­ها برای ایندو هورمون گیرنده دارند بطوریکه تحت تأثیر این هورمون­ها، استروژن تولید و ترشح می­کنند.

۵٫ استروژن تولید شده از سلول­های پیکری فولیکول بر خود این سلول­ها اثر کرده و باعث رشد بیشتر فولیکول می­شود (تنظیم ترشح استروژن در این مرحله از نوع مثبت است). خودتنظیمی مثبت درون تخمدان تقریباً از روز هفتم شروع شده و تا روز دوازدهم ادامه می­یابد تا اینکه استروژن در روز دوازدهم به حداکثر غلظت خود می­رسد.

 

۶٫ تا روز دوازدهم چون هنوز غلظت استروژن خون به حداکثر نرسیده است، مقدار اندک استروژن خون می­تواند مانع از ترشح بیشتر FSH و LH از هیپوفیز پیشین شود (یعنی خودتنظیمی منفی مسیر هیپوتالاموس تا تخمدان از روز هفتم تا روز دوازدهم).

۷٫ روز دوازدهم مقدار استروژن خون بسیار بیشتر شده است یک مرتبه خودتنظیمی بر عکس می­شود یعنی اینبار مثبت می­شود بطوریکه مقادیر زیاد استروژن با خودتنظیمی مثبت باعث افزایش بیشتر ترشح LH (و تا حدودی FLH) می­شود.

۸٫ روز سیزدهم، ترشح LH به حداکثر میزان خود می­رسد که ۲ اثر دارد:

الف) سلول زاینده نابالغ، اولین تقسیم میوزی­اش را کامل می­کند (نخستین گویچه قطبی و تخمک نابالغ) تولید می­شود.

ب) سلول­های پیکری از هم فاصله می­گیرند (پاره شدن فولیکول) و دیواره تخمدان سوراخ می­شود، یعنی تخمک­گذاری اتفاق می­افتد. تخمک­­گذاری حدود روز چهاردهم رخ می­دهد. (سلول­های پیکری فولیکولی از تخمدان خارج نمی­شوند ولی تخمک نابالغ و نخستین گویچه قطبی از سوراخ تخمدان عبور کرده و وارد لوله فالوپ می­شوند).

نکته :

غده ترشح کننده و اندام هدف استروژن همانند گاسترین یکی می باشد (در مورد استروژن ، تخمدان و در مورد گاسترین ، معده ).

 

نکات :

۱٫ همه­ ی سلول­های زاینده تخمدان، اندامک­های مضاعف دارند زیرا مرحله­ ی ۲G اینترفاز را رد کرده­اند.

۲٫ در صورت لقاح، تخمک نابالغ، میوز II را انجام می­دهد و دومین گویچه قطبی و تخمک تمایز نیافته (و بالاخره تخمک تمایز یافته) تولید می­شوند. در صورت عدم لقاح، میوز II در بدن پستاندار ماده صورت نمی­گیرد.

۳٫ چرخه­ی تخمدان توسط هورمون­های هیپوفیز پیشین (FSH و LH) تنظیم می­شود.

ولی چرخه رحم (چرخه قاعدگی) توسط استروژن و پروژسترون تنظیم می­شود.

۴٫ FSH  همراه LH افزایش می­یابد ولی غلظت آن از LH کمتر است.

۵٫ FSH و LH هورمون­های جنسی محسوب نمی­شوند چون از اندام­های جنسی تولید و ترشح نمی­شوند (هورمون­های محرک ترشح هورمون­های جنسی محسوب نمی­شوند).

 

مرحله ­ی لوتئال چرخه ­ی تخمدان:

۱٫ در درون تخمدان، توده فولیکول پاره شده باقیمانده، مقداری چربی جذب می­کند و به ساختاری تبدیل می­شود که جسم زرد نامیده می­شود (پس، از روز ۱۴ جسم زرد تشکیل می­شود).

۲٫ جسم زرد به مانند یک غده درون ریز عمل می­کند، بطوریکه تحت تأثیر LH و FSH (بیشتر LH)، دو هورمون استروژن و پروژسترون از خود به خون ترشح می­کند (یادمان هست که تا روز ۱۴ فقط استروژن­ از فولیکول ترشح می­شد).

۳٫ هر چند ترشح استروژن در این مرحله به همان غلظت مرحله فولیکولی است ولی پروژسترون یکباره غلظت زیاد پیدا می­کند و حتی غلظت خود را به فاصله چند روز بیش از غلظت استروژن می­کند.

۴٫ غلظت بالای استروژن و پروژسترون خون با مکانیسم خودتنظیمی منفی بر هیپوفیز پیشین اثر کرده و ترشح FSH و LH کاهش می­یابد. (این وضعیت باعث می­شود تا فولیکولی جدید در مرحله لوتئال بوجود نیاید).

۵٫ در اواسط مرحله­ی لوتئال (حدود روز ۲۲)، جسم زرد به حداکثر اندازه­ی خود می­رسد و به همین دلیل حداکثر مقدار پروژسترون هم در این روز وجود دارد.

۶٫ پروژسترون توسط خون به دیواره­ی رحم حمل شده و باعث تحریک غدد مخاطی آن شده، بطوریکه مخاط چسبنده­ای بر سطح دیواره رحم بوجود می­آید که اگر لقاحی صورت گرفت، رحم برای پذیرش زیگوت مهیا باشد.

۷٫ از اواسط مرحله­ی لوتئال ۲ حالت پیش می­آید.

الف) اگر لقاح صورت گرفته باشد جسم زرد تا چند هفته به تولید و ترشح پروژسترون و استروژن ادامه می­دهد، چرا که اینکار به حفظ و نگهداری رویان تازه تشکیل یافته کمک شایانی می­کند.

ب) اگر لقاح صورت نگیرد، جسم زرد تحلیل می­رود و به جسم سفیدی تبدیل می­شود که هیچ استروژن یا پروژسترونی تولید و ترشح نمی­کند.

۸٫ در واقع سه روز قبل از پایان مرحله لوتئال (روز ۲۵)، مقدار هورمون­های استروژن و پروژسترون شروع به کاهش می­کنند. به این ترتیب اثرخودتنظیمی منفی پروژسترون و استروژن بر هیپوفیز  پیشین حذف شده و ترشح FSH و LH دوباره شروع به افزایش می­کند. (یعنی شروع مرحله­ی فولیکولی بعدی).

۹٫ همین کاهش استروژن و پروژسترون در اواخر لوتئال باعث تخریب پوشش درونی رحم و ریزش دیواره­ی آن می­شود.

 

نکات :

۱٫ در چرخه­ی فولیکولی بجز پروژسترون، همه هورمون­ها به تدریج افزایش می­یابند.

۲٫ پروژسترون از روز ۱۴ به بعد ترشح شده و در محدودۀ روز ۲۱ به اوج خود می­رسد.

۳٫ همه هورمون­ها روز ۱۴ به بالاترین مقدار خود می­رسند. (بجز پروژسترون)

 

دانلود فایل صوتی تدریس چرخه تخمدان و نکات آن
خرید تمامی هفت خوان ریست شناسی دکتر جعفر فرزانه

پست های مشابه

ثبت دیدگاه

  1. Fateme
    فروردین ۸, ۱۳۹۷ at ۱۵:۳۴- پاسخ

    خیلی عالی بود و کمکم کرد ممنون

گروه پرسش و پاسخ تلگرام صفر و یک کنکورعضویت
+ +
طراحی سایت